Browse Category: rolpatronen in kinderboeken

Debat Rolpatronen in kinderboeken

‘Je moet het forceren’

Op 2 maart vond in de leeszaal Rotterdam West het debat ‘’rolpatronen in kinderboeken’’ plaats, georganiseerd door stichting Zo-ook.

panellleden
Gespreksleider Karin Oppelland met panelleden Gígja Reynisdóttir (beeldend kunstenaar, Maakfabriek), Berna Toprak (redacteur beeldvorming WOMEN Inc.), Joyce Endendijk (Universiteit Utrecht), Jurhaily Sing (Emancipator), Henriëtte Prast (1e Kamer, Universiteit Tilburg), Liesbeth Mende (schrijfster van oa jeugdboeken) en Nasim Miradi (ROSE Stories).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De panelleden herkenden dat er nog veel stereotypen in kinderboeken voorkomen, net als in andere (kinder)media. Als oorzaken noemden ze onder andere dat iedereen, ook schrijvers en illustratoren, steeds met deze stereotypen geconfronteerd wordt, en ze vaak onbewust weer doorgeeft. Niet alleen in beelden, ook in taal komen veel impliciete veronderstellingen voor waaruit blijkt wat er verwacht wordt van vrouwen en mannen. Uit veel van die visuele en tekstuele beelden komt bovendien de indruk naar voren dat ‘het mannelijke’ over het algemeen hoger wordt gewaardeerd dan ‘het vrouwelijke’, hoe deze begrippen ook worden ingevuld.

IMG-20170303-WA0001

Maar wat is eigenlijk het probleem, als kinderen deze beelden steeds terugzien? Panelleden noemden onder andere dat kinderen (of jongeren, of volwassenen) zich daardoor niet volledig kunnen ontwikkelen, maar sterk beperkt worden door de genderkaders. En dat er op deze manier soms onwenselijk gedrag in stand wordt gehouden, doordat bijvoorbeeld jongens steeds aan elkaar moeten bewijzen hoe mannelijk ze wel niet zijn. En het probleem van de lagere waardering van vrouwelijk gedrag kan er onder andere toe leiden dat bepaalde vaardigheden onderschat worden, en niet interessant worden gevonden om te leren, terwijl die heel waardevol zijn.

De meeste panelleden waren het erover eens dat je soms dingen moet forceren; niet wachten totdat schrijvers andere verhalen gaan schrijven, uitgevers andere boeken gaan uitgeven of consumenten om andere boeken gaan vragen, maar er gewoon zelf mee beginnen, door zelf boeken uit te geven, of door bijvoorbeeld op school in discussie te gaan over het boekenaanbod. Een andere optie die genoemd werd is laten zien wat het voor bedrijven op kan leveren om meer diversiteit te laten zien, bijvoorbeeld in hun marktaandeel.

Oervrouwen

Ik kocht pas het megagrote uitklapboek Natuurlijke geschiedenis. Leuk, een boek met dieren, mensen en de ontwikkeling daarin in de evolutie. Maar toen ik wat beter keek viel me op dat het wel een heel mannelijke evolutie was.

natuurlijke geschiedenis 2
Mannelijke aap wordt mannelijke mens
natuurlijke geschiedenis 4
Mannelijke jagers
natuurlijke geschiedenis 3
En mannelijke geitenhoeders, mijnwerkers, metaalsmeden, zwijnenhoeders, boeren, kameelrijders, ploegers.

De tekeningen worden niet alleen gedomineerd door mannen; vrouwen zijn compleet afwezig. Er worden zelfs geen vrouwen afgebeeld die ‘traditionele vrouwentaken’ verrichten (die overigens helemaal niet zo ‘traditioneel vrouwelijk’ lijken te zijn), zoals voor de kinderen zorgen, bessen verzamelen of koken.

Toen ik wat beter keek, bleek het bij de dieren niet veel anders te zijn. In de teksten wordt steeds gesproken over ‘hij’ en ‘hem’, als het over de dieren gaat. En als het verschil tussen vrouwelijke en mannelijke dieren zichtbaar is voor mensen, zoals bij leeuwen, wordt het mannelijke dier afgebeeld.
natuurlijke geschiedenis 2

In de meeste andere boeken is dat niet anders. Dieren zijn meestal mannelijk, tenzij dat onmogelijk is (omdat ze bijvoorbeeld zwanger zijn), of als ze zorgen voor de kinderen. Als het om een gevaarlijk dier gaat, of een dier dat aan het jagen is, is het vrijwel nooit een vrouwelijk dier. En oermensen zijn eigenlijk altijd oermannen. Zie ook bijvoorbeeld Een heel kleine geschiedenis van bijna alles van Bill Bryson. Daar zie je de ontwikkeling van de oermens tot de moderne mens. Pardon, ik bedoel de oerman tot de moderne man.
Scan 59 Scan 58Scan 62

 

 

 

 

In de tekst wordt overigens wel een nuancering gemaakt. ‘Zo’n anderhalf miljoen jaar geleden deed een vergeten genie uit de hominidenwereld iets heel onverwachts. Hij (het kan ook heel goed een zij zijn geweest) nam een steen en gebruikte die om voorzichtig een andere steen scherp te slijpen.’

En gelukkig zijn vrouwen ook in de afbeeldingen niet helemaal afwezig. Kijk, daar is Lucy met haar kleine. Ze wordt belaagd door sabeltandtijgers!

Scan 63

Hopelijk zijn er mannen in de buurt om haar te redden. O, nee, die zijn net bezig een gevaarlijke beer weg te jagen bij een andere vrouw. Lucy is reddeloos verloren…

Scan 61

En zo werd besloten dat de vrouwen voortaan maar beter in de grot konden blijven.

 

 

‘Gaat het wel met je, lieverd?’

Wat heerlijk moet dat zijn. Je loopt samen met je zoon naar huis, in je jas die onder gepoept is door meeuwen. Al voordat je de sleutel in het slot kunt steken, wordt de deur opengedaan door je allerliefste, altijd vrolijke vrouw. ‘Geef mij die jas maar’, roept ze uit, terwijl ze al naar de wasmachine loopt en nog even bezorgd naar je omkijkt. Jij gaat intussen bij de verwarming zitten met een krant en een biertje.

Ik teken ervoor. Maar helaas, als ik met een vieze jas thuiskom, moet ik ‘m zelf in de wasmachine doen. En ik krijg nooit pantoffels en een biertje bij de verwarming. Zou het dan toch allemaal jaloezie zijn, waardoor ik moeite heb met de rolpatronen in het boek De Gorgels van Jochem Meyer?

Continue Reading