Browse Author: Zo-ook

Rolpatronen in recente kinderboeken: de stand van zaken

In veel verkochte en geleende kinderboeken (2015-2016) komen nog steeds veel stereotypen voor, blijkt uit onderzoek naar rolpatronen in kinderboeken (Sterre van Putten, Universiteit Leiden, 2017).

Een paar bevindingen die naar voren komen:

  • Er zijn veel meer mannelijke hoofdpersonen en overige figuren dan vrouwelijke.
  • Vrouwen en mannen (of meisjes en jongen) spelen deels verschillende rollen, waarbij bij vrouwelijke figuren meer nadruk op ‘pro-sociaal gedrag’ en uiterlijk wordt gelegd, terwijl bij mannelijke figuren fysieke kracht wordt benadrukt.
  • Mannen vervullen meer verschillende beroepen dan vrouwen, en de beroepen zijn vaak stereotype ingevuld, waarbij vrouwen meer ondersteunende beroepen uitoefenen en mannen (ook) leidinggevende posities.
  • Het huishouden is nog vooral een zaak van vrouwen, terwijl mannen klussen. Moeders worden voorgesteld als serieus en streng, terwijl vaders vaker de grappenmakers zijn.

Van Putten stelt dat kinderen door de beelden die ze steeds zien terugkomen conclusies kunnen trekken over de waarde van vrouwen en mannen (Wie is belangrijk? Wie is interessant?) en over gepaste en niet-gepaste activiteiten voor vrouwen en mannen. De keuzes die ze maken kunnen door de beelden die steeds terugkomen in kinderboeken worden beïnvloed. Tegelijkertijd stelt ze dat meer onderzoek nodig is naar de relatie tussen wat kinderen lezen in boeken en hoe ze zich gedragen.

Van Putten deed dit onderzoek in vervolg op eerder onderzoek door Zo-ook, naar veel geleende en verkochte boeken in 2012-2013. Ze concludeert dat er in de tussenliggende periode weinig veranderd is. Met het code-systeem dat ze ontwikkelt heeft, zou het onderzoek jaarlijks of tweejaarlijks herhaald kunnen worden, om trends en ontwikkelingen in kaart te brengen.

Debat Rolpatronen in kinderboeken

‘Je moet het forceren’

Op 2 maart vond in de leeszaal Rotterdam West het debat ‘’rolpatronen in kinderboeken’’ plaats, georganiseerd door stichting Zo-ook.

panellleden
Gespreksleider Karin Oppelland met panelleden Gígja Reynisdóttir (beeldend kunstenaar, Maakfabriek), Berna Toprak (redacteur beeldvorming WOMEN Inc.), Joyce Endendijk (Universiteit Utrecht), Jurhaily Sing (Emancipator), Henriëtte Prast (1e Kamer, Universiteit Tilburg), Liesbeth Mende (schrijfster van oa jeugdboeken) en Nasim Miradi (ROSE Stories).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De panelleden herkenden dat er nog veel stereotypen in kinderboeken voorkomen, net als in andere (kinder)media. Als oorzaken noemden ze onder andere dat iedereen, ook schrijvers en illustratoren, steeds met deze stereotypen geconfronteerd wordt, en ze vaak onbewust weer doorgeeft. Niet alleen in beelden, ook in taal komen veel impliciete veronderstellingen voor waaruit blijkt wat er verwacht wordt van vrouwen en mannen. Uit veel van die visuele en tekstuele beelden komt bovendien de indruk naar voren dat ‘het mannelijke’ over het algemeen hoger wordt gewaardeerd dan ‘het vrouwelijke’, hoe deze begrippen ook worden ingevuld.

IMG-20170303-WA0001

Maar wat is eigenlijk het probleem, als kinderen deze beelden steeds terugzien? Panelleden noemden onder andere dat kinderen (of jongeren, of volwassenen) zich daardoor niet volledig kunnen ontwikkelen, maar sterk beperkt worden door de genderkaders. En dat er op deze manier soms onwenselijk gedrag in stand wordt gehouden, doordat bijvoorbeeld jongens steeds aan elkaar moeten bewijzen hoe mannelijk ze wel niet zijn. En het probleem van de lagere waardering van vrouwelijk gedrag kan er onder andere toe leiden dat bepaalde vaardigheden onderschat worden, en niet interessant worden gevonden om te leren, terwijl die heel waardevol zijn.

De meeste panelleden waren het erover eens dat je soms dingen moet forceren; niet wachten totdat schrijvers andere verhalen gaan schrijven, uitgevers andere boeken gaan uitgeven of consumenten om andere boeken gaan vragen, maar er gewoon zelf mee beginnen, door zelf boeken uit te geven, of door bijvoorbeeld op school in discussie te gaan over het boekenaanbod. Een andere optie die genoemd werd is laten zien wat het voor bedrijven op kan leveren om meer diversiteit te laten zien, bijvoorbeeld in hun marktaandeel.